Wydział Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie – tradycja, która kształtuje współczesność
Historia Wydziału Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie jest zarazem historią polskiego szkolnictwa artystycznego. Jej początki sięgają 1817 roku, kiedy przy Królewskim Uniwersytecie Warszawskim utworzono Oddział Sztuk Pięknych. Mimo wielokrotnych przerw spowodowanych meandrami polskiej historii, idea kształcenia artystycznego przetrwała. Nowy etap rozpoczął się wraz z powołaniem w 1904 roku warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych, która stała się fundamentem współczesnej Akademii.
Jedną z kluczowych postaci w dziejach warszawskiej rzeźby był Ksawery Dunikowski, twórca podwalin Katedry Rzeźby. Jego dzieło kontynuowali Tadeusz Breyer i Edward Wittig, współtworząc program nauczania, który wyznaczył kierunki rozwoju polskiej rzeźby pierwszej połowy XX wieku. Szczególne znaczenie miała pracownia profesora Tadeusza Breyera, działająca w latach 1923–1939. To właśnie tam kształciło się pokolenie artystów, które po II wojnie światowej stworzyło zręby współczesnego Wydziału Rzeźby. Wśród jego uczniów znaleźli się m.in. Franciszek Strynkiewicz, Ludwika Nitschowa, Marian Wnuk, Natan Rapaport, Karol Tchorek, Józef Gosławski czy Stanisław Horno-Popławski.
Po wojnie Akademia rozpoczęła działalność w niezwykle trudnych warunkach organizacyjnych. Pierwsze zajęcia odbywały się w gmachu Zachęty, następnie w dawnym Szpitalu Ujazdowskim, by ostatecznie znaleźć siedzibę w odbudowanym Pałacu Raczyńskich przy Krakowskim Przedmieściu. Profesorowie i studenci aktywnie uczestniczyli w odbudowie uczelni oraz zniszczonej Warszawy, tworząc jednocześnie nowoczesne zaplecze dydaktyczne obejmujące pracownie rzeźby, ceramiki, medalierstwa, kamienia, odlewnictwa i technik metalowych.
W kolejnych dekadach Wydział Rzeźby stał się jednym z najważniejszych ośrodków kształcenia artystycznego w Polsce. Jego tożsamość kształtowali wybitni artyści i pedagodzy. Spośród wielu zasłużonych to: Franciszek Strynkiewicz, Marian Wnuk, Ludwika Nitschowa, Jerzy Jarnuszkiewicz, Zofia Demkowska, Tadeusz Łodziana, Stanisław Kulon, Stanisław Słonina, Gustaw Zemła, Jan Kucz, Oskar Hansen. Dzięki ich działalności wypracowano model edukacji łączący rygor warsztatowy, studium natury i świadomość materiału z otwartością na nowe idee artystyczne oraz eksperyment. W historii Wydziału można dostrzec dwie równoległe, wzajemnie uzupełniające się linie dydaktyczne. Pierwsza wyrasta z tradycji Tadeusza Breyera, Franciszka Strynkiewicza i Mariana Wnuka. Jej fundamentem było przekonanie o znaczeniu studium natury, rzetelnego warsztatu oraz odpowiedzialności za formę rzeźbiarską. Kontynuatorami tego nurtu byli między innymi Tadeusz Łodziana i Stanisław Słonina, a ich działalność utrwaliła pozycję warszawskiej szkoły rzeźby jako jednego z najważniejszych ośrodków kształcenia rzeźbiarskiego w Europie Środkowej. Drugą, niezwykle wpływową linię pedagogiczną współtworzyli Jerzy Jarnuszkiewicz i Oskar Hansen. Jarnuszkiewicz, wybitny rzeźbiarz i autor wielu realizacji pomnikowych, rozwijał wśród studentów postawę twórczej niezależności i odpowiedzialności za artystyczny komunikat. Hansen natomiast wprowadził do programu nauczania swoją koncepcję Formy Otwartej, jedną z najważniejszych idei polskiej sztuki i architektury XX wieku. Jego myślenie o przestrzeni jako polu aktywnego współuczestnictwa odbiorcy wywarło ogromny wpływ na kolejne pokolenia artystów. Naturalnym spadkobiercą tej tradycji stał się profesor Grzegorz Kowalski. Prowadzona przez niego pracownia, znana powszechnie jako „Kowalnia”, stała się od lat osiemdziesiątych jednym z najważniejszych miejsc formowania nowych postaw artystycznych w Polsce. Dzięki tej różnorodności Wydział Rzeźby odegrał kluczową rolę w przemianach polskiej sztuki współczesnej po 1989 roku.
Szczególne miejsce w najnowszej historii Wydziału zajmuje profesor Adam Myjak – wybitny rzeźbiarz, wieloletni pedagog oraz jeden z najważniejszych rektorów Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie po 1989 roku. Przez ponad dwie dekady kierowania uczelnią odegrał kluczową rolę w umacnianiu jej pozycji jako wiodącej akademii artystycznej w Polsce, rozwijając jej potencjał dydaktyczny, organizacyjny i międzynarodowy. Jego działalność przyczyniła się do modernizacji uczelni oraz wzmocnienia znaczenia ASP w krajowym i europejskim środowisku artystycznym. Jako pedagog i artysta Adam Myjak pozostaje jednym z najważniejszych kontynuatorów tradycji warszawskiej szkoły rzeźby, łącząc najwyższe standardy warsztatowe z otwartością na indywidualność twórczą kolejnych pokoleń studentów.
Środowisko Wydziału Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie pozostaje dziś zjawiskiem szczególnym. Łącząc ponad dwustuletnie dziedzictwo warszawskiego szkolnictwa artystycznego z otwartością na wyzwania współczesnego świata sztuki, zachowuje szacunek dla materialności dzieła, znaczenia przestrzeni i doskonałości warsztatowej, a jednocześnie stwarza warunki do eksperymentu, krytycznej refleksji oraz poszukiwania nowych form wypowiedzi artystycznej. W ten sposób współtworzy kolejne rozdziały historii Wydziału i polskiej rzeźby.